MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA

Rais Mkapa: Uwazi na Uwajibikaji ni Wajibu wa Msingi wa Serikali

Kumbukumbu ya kauli kuhusu wajibu wa serikali kutoa taarifa, kuwajibika kwa wananchi na kujenga utamaduni wa utumishi wa umma.

TAFSIRI YA KISWAHILI

“Uwazi na uwajibikaji havipaswi tena kuonekana kama mambo ya kuvumiliwa tu, bali vinapaswa kutambuliwa kuwa sehemu ya msingi ya wajibu wa serikali.”

ORIGINAL QUOTATION · ENGLISH

“Transparency and accountability must now cease to be a condition [just] to be tolerated, but be perceived as a government's core function.”

Tafsiri ya Kiswahili imewasilishwa kwa ajili ya kueleza maana ya kauli ya awali ya Kiingereza. Maneno ya Kiingereza yamehifadhiwa kama yalivyoripotiwa na chanzo kilichotajwa.

Benjamin William Mkapa

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania

TAREHE 18 Machi 2003

MAHALI Bagamoyo, Tanzania

TUKIO Ufunguzi wa warsha kuhusu kuboresha mawasiliano ya sera za serikali na uhusiano wake na vyombo vya habari.

MAREJEO YA NUKUU Ripoti ya The New Humanitarian iliyochapishwa tarehe 19 Machi 2003.

CHANZO CHA KIHISTORIA Soma ripoti ya The New Humanitarian

Ripoti inaeleza hotuba ya ufunguzi, hoja kuhusu uwazi na uwajibikaji, pamoja na hatua ya kutangaza uteuzi wa maafisa wa mawasiliano katika idara za serikali.

01 / MUKTADHA WA KIHISTORIA

Serikali, mawasiliano ya umma na haki ya wananchi kupata taarifa

Tarehe 18 Machi 2003, Rais Benjamin Mkapa alifungua warsha ya siku mbili Bagamoyo iliyolenga kuboresha namna serikali ilivyowasilisha sera zake kwa umma na kuimarisha uhusiano wake na vyombo vya habari. Warsha hiyo iliungwa mkono na Mpango wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa (UNDP).

Katika hotuba yake, Mkapa alieleza kuwa kuboresha utawala bora kulihitaji serikali kuongeza uwazi na kutowazuia waandishi wa habari katika jitihada zao za kuifikishia jamii taarifa. Wakati huohuo, alizitaka taasisi za habari kuzingatia maadili ya taaluma, ubora wa taarifa na wajibu wa kuripoti masuala yenye umuhimu kwa wananchi.

Hivyo, kauli hii ilitolewa katika mjadala mahsusi kuhusu mawasiliano ya serikali na umma. Haikuhusu kutoa taarifa pekee, bali pia namna taasisi za umma zinavyotambua wajibu wake wa kueleza sera na maamuzi kwa watu wanaozihudumia.

02 / MAANA NA UJUMBE MKUU

Uwazi si hisani ya serikali, bali ni sehemu ya wajibu wake

Neno “uwazi” katika kauli hii linahusu utayari wa serikali kutoa taarifa na kueleza shughuli zake kwa umma. “Uwajibikaji” unaongeza wajibu wa viongozi na taasisi kueleza maamuzi yao, kusimamia matumizi ya mamlaka waliyopewa na kukubali kuchunguzwa kwa namna wanavyotekeleza majukumu yao.

Mkapa alitofautisha kati ya serikali inayovumilia uwazi kwa shingo upande na serikali inayoutambua kuwa sehemu ya majukumu yake ya kawaida. Kwa mantiki hiyo, wananchi hawapaswi kutegemea nia njema ya kiongozi mmoja ili kupata maelezo kuhusu shughuli zinazowahusu.

Kauli hii pia inaweka jukumu kwa taasisi za serikali kuwasiliana kwa uwazi. Uwajibikaji hauishii katika kutoa taarifa baada ya tatizo kutokea; unahusisha utaratibu wa mawasiliano unaowawezesha wananchi kufahamu sera, maamuzi na matumizi ya rasilimali za umma.

03 / MTIZAMO WA KIHISTORIA

Mawasiliano ya serikali katika mazingira ya mfumo wa vyama vingi

Kauli hii ilitolewa wakati Tanzania ikiwa katika awamu ya pili ya uchaguzi wa vyama vingi tangu kuanza kwa mfumo huo mwanzoni mwa miaka ya 1990. Mkapa, aliyeingia madarakani mwaka 1995 na kuchaguliwa tena mwaka 2000, alikuwa akiongoza serikali katika mazingira ambayo mawasiliano ya sera, uwajibikaji wa viongozi na nafasi ya vyombo vya habari vilikuwa sehemu ya mjadala kuhusu utawala.

Katika warsha ya Bagamoyo, Mkapa alikiri umuhimu wa kubadili mtazamo kuhusu mawasiliano ya serikali. Alikumbusha kwamba wananchi na serikali hawapaswi kuhusiana kana kwamba jukumu la umma ni kukubaliana tu na maelezo ya viongozi. Alisisitiza kwamba serikali na watumishi wake wanawahudumia wananchi na hutumia rasilimali zinazotokana na umma.

Hata hivyo, kauli yake haikuondoa wajibu wa vyombo vya habari kuzingatia maadili ya kitaaluma. Ripoti ya wakati huo inaonyesha kwamba alisisitiza pande zote mbili: serikali ilipaswa kuboresha utoaji wa taarifa, na vyombo vya habari vilipaswa kuimarisha ubora wa uandishi na uwajibikaji wao. Muktadha huu unaifanya kauli hiyo kuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu uhusiano kati ya mamlaka ya umma, taarifa na wajibu wa kitaaluma.

04 / UMUHIMU KWA TANZANIA

Haki ya kufahamu maamuzi yanayohusu rasilimali za umma

Maamuzi ya serikali kuhusu bajeti, huduma za afya, elimu, maji, miundombinu na mipango ya maendeleo yana athari katika maisha ya wananchi. Ili wananchi waweze kufuatilia maamuzi hayo, wanahitaji taarifa zinazoeleweka kuhusu kilichopangwa, kilichotekelezwa na namna rasilimali zilivyotumika.

Kwa hiyo, hoja ya Mkapa ina umuhimu katika kutafakari wajibu wa taasisi za umma kutoa maelezo yanayoweza kuchunguzwa. Uwazi wenye maana hauishii katika kutangaza uamuzi; unahitaji taarifa sahihi, zinazopatikana kwa wakati unaofaa na zinazowezesha wananchi kuelewa msingi wa uamuzi huo.

Kwa upande mwingine, uwajibikaji unahitaji zaidi ya mawasiliano mazuri. Unategemea pia mifumo inayoweza kufuatilia utekelezaji, kuchunguza malalamiko na kubaini kama maamuzi na matumizi ya rasilimali yanaendana na wajibu wa taasisi husika.

05 / KAULI KATIKA VITENDO

Hatua ya kuimarisha mawasiliano katika idara za serikali

Hatua iliyochukuliwa

Kwa mujibu wa ripoti ya The New Humanitarian ya tarehe 19 Machi 2003, Mkapa alitangaza uteuzi wa maafisa wa mawasiliano katika idara mbalimbali za serikali wakati wa ufunguzi wa warsha ya Bagamoyo.

Uhusiano na kauli

Hatua hiyo inahusiana moja kwa moja na hoja ya kuboresha utoaji wa taarifa za serikali. Kuwepo kwa maafisa wanaoshughulikia mawasiliano kunalenga kuweka jukumu hilo ndani ya utendaji wa taasisi, badala ya kuliacha litokee kwa bahati au kutegemea mawasiliano ya kiongozi mmoja pekee.

Muktadha wa wakati

Hatua hiyo ilitangazwa katika warsha iliyolenga kuboresha mawasiliano ya sera za serikali na uhusiano wake na vyombo vya habari, mwaka 2003 wakati Mkapa akiwa Rais.

Matokeo na mipaka ya ushahidi

Ripoti inathibitisha kutangazwa kwa uteuzi huo, lakini taarifa hiyo pekee haitoshi kuthibitisha kiwango ambacho uteuzi uliongeza uwazi, ulivyotekelezwa katika kila idara au matokeo yake ya muda mrefu. Kwa hiyo, hatua hiyo inapaswa kueleweka kama hatua ya kiutendaji iliyotangazwa, si ushahidi wa moja kwa moja kwamba changamoto zote za uwazi na uwajibikaji zilitatuliwa.

Ushahidi: The New Humanitarian, 19 Machi 2003 .

06 / MWENENDO WA MAANA

Kutoka mwaka 2003 hadi wajibu wa vizazi vijavyo

Kauli hii inaweza kutazamwa kwa kuzingatia mazingira ilipotolewa, changamoto zinazohusu uwajibikaji leo na namna kumbukumbu za utawala zinavyoweza kutathminiwa katika siku zijazo.

2003

Wakati wa Kauli

Mkapa alisisitiza kwamba uwazi na uwajibikaji vinapaswa kuwa majukumu ya msingi ya serikali. Warsha ya Bagamoyo ililenga kuboresha mawasiliano ya sera na uhusiano kati ya serikali na vyombo vya habari.

LEO

Umuhimu Wake Sasa

Kauli hii inatoa msingi wa kutafakari upatikanaji wa taarifa za umma, maelezo ya matumizi ya fedha za umma na namna taasisi zinavyojibu maswali kuhusu maamuzi yanayowahusu wananchi. Utekelezaji wa misingi hiyo unahitaji mifumo na ushahidi, si matamko pekee.

KESHO

Funzo kwa Vizazi Vijavyo

Kauli hii inaweka swali la kudumu kwa taasisi za umma: je, taarifa zinazohusu maamuzi ya serikali zinahifadhiwa, zinapatikana na zinaweza kutumiwa kupima uwajibikaji? Nyaraka, kumbukumbu na taarifa zinazoweza kukaguliwa zitasaidia vizazi vijavyo kutathmini maendeleo ya utawala kwa ushahidi.

07 / MWANGWI WA KAULI KATIKA WAKATI WA SASA

Uwazi una maana pale taarifa zinapoweza kufuatiliwa

Katika mazingira ya sasa, taarifa za serikali zinaweza kuwafikia wananchi kupitia tovuti za taasisi, nyaraka za bajeti, ripoti za utekelezaji, mikutano ya umma na vyombo vya habari. Hata hivyo, kuwepo kwa taarifa hakumaanishi moja kwa moja kwamba uwajibikaji umekamilika.

Taarifa zinahitaji kuwa sahihi, kueleweka, kupatikana kwa wakati unaofaa na kuhusishwa na maamuzi au matumizi yanayoweza kufuatiliwa. Vilevile, maswali ya wananchi yanahitaji kushughulikiwa kupitia taratibu zinazofaa.

Kwa mtazamo huo, kauli ya Mkapa inaweza kutumiwa kupima tofauti kati ya kutangaza sera na kueleza namna sera inavyotekelezwa. Ni msingi wa kutafakari wajibu wa taasisi, lakini si ushahidi wenyewe kwamba kila taasisi inatekeleza wajibu huo kwa kiwango kinachotakiwa.

08 / TAFakuri YA KIHISTORIA

Je, uwazi unaweza kuwa utamaduni wa taasisi?

Kauli hii inaelekeza fikra kwenye tofauti kati ya msimamo wa kiongozi na utaratibu wa kudumu wa taasisi. Kiongozi anaweza kutamka umuhimu wa uwazi, lakini kuufanya kuwa sehemu ya utendaji wa serikali kunahitaji majukumu yaliyo wazi, mifumo ya kuhifadhi na kutoa taarifa, na njia za kufuatilia uwajibikaji.

Kwa wanahistoria na watafiti wa baadaye, thamani ya kauli hii haitapimwa kwa maneno yake pekee. Itategemea pia nyaraka zinazoweza kuonyesha namna mawazo kuhusu mawasiliano ya umma na uwajibikaji yalivyojadiliwa, yalivyopokelewa na yalivyotekelezwa katika taasisi mbalimbali.

UFAFANUZI WA MAKTABA

Nukuu hii imetolewa kutoka katika ripoti ya The New Humanitarian iliyochapishwa tarehe 19 Machi 2003 kuhusu hotuba ya Rais Benjamin Mkapa katika warsha ya Bagamoyo. Tarehe ya tukio imetajwa kuwa 18 Machi 2003 kwa kuzingatia maelezo ya ripoti kuhusu hotuba iliyotolewa Jumanne. Tafsiri ya Kiswahili ni tafsiri ya maana ya kauli ya Kiingereza.

Maelezo kuhusu mazingira ya tukio yanatokana na ripoti hiyo. Sehemu za maana, umuhimu wa sasa na tafakuri ya kihistoria ni uchambuzi wa Maktaba; hazijawasilishwa kama maneno ya Rais. Hatua ya kutangaza maafisa wa mawasiliano imetajwa kwa msingi wa ripoti, bila kudai kwamba hatua hiyo peke yake ilithibitisha utekelezaji kamili wa uwazi na uwajibikaji katika serikali.

MAREJEO YA KIHISTORIA

Chanzo cha msingi cha ukurasa huu

RIPOTI YA HABARI · 19 MACHI 2003

Mkapa orders government officers to enhance transparency

The New Humanitarian. Ripoti kuhusu wito wa Mkapa wa kuongeza uwazi, kuboresha mawasiliano ya serikali na kuimarisha uhusiano na vyombo vya habari katika warsha iliyofanyika Bagamoyo.

Fungua ripoti ya kihistoria

MAKTABA YA NUKUU ZA MARAIS TANZANIA Rudi Ukurasa Mkuu wa Maktaba

Maktaba ya Nukuu za Marais Tanzania

Chagua Rais kutazama mkusanyo wa nukuu, kauli na fikra zake.

01 Julius K. Nyerere Rais wa Kwanza wa Tanzania › 02 Ali Hassan Mwinyi Rais wa Pili wa Tanzania › 03 Benjamin William Mkapa Rais wa Tatu wa Tanzania › 04 Jakaya Mrisho Kikwete Rais wa Nne wa Tanzania › 05 John Pombe Magufuli Rais wa Tano wa Tanzania › 06 Samia Suluhu Hassan Rais wa Sita wa Tanzania ›

TAFUTA HAPA

NUKUU UITAKAYO

Gundua hekima, maono na kauli za viongozi wa Tanzania

katika Maktaba ya Nukuu za Marais.

Endelea na Nukuu Zinazofuata

Chagua nukuu nyingine katika Maktaba ya Benjamin William Mkapa.

KUHUSU

BENJAMIN WILLIAM MKAPA

Benjamin William Mkapa (1938–2020) alikuwa Rais wa Tatu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na mmoja wa viongozi muhimu katika historia ya Tanzania ya baada ya uhuru.

Aliiongoza Tanzania kuanzia mwaka 1995 hadi 2005, katika kipindi muhimu cha mageuzi ya kiuchumi na kisiasa, kuimarika kwa diplomasia, mabadiliko katika utawala na kuongezeka kwa ushiriki wa Tanzania katika jumuiya ya kimataifa.

Mkapa alikuwa Rais wa kwanza wa Tanzania kuchaguliwa katika mfumo wa vyama vingi baada ya kurejeshwa kwa mfumo huo mwaka 1992. Uongozi wake ulihusishwa na mageuzi ya uchumi, nidhamu ya fedha za Serikali, mageuzi ya taasisi za umma, uwekezaji, kupunguza umaskini na kuimarisha nafasi ya Tanzania katika Afrika na dunia.

Kabla na baada ya Urais, Mkapa alijenga historia ndefu katika utumishi wa umma, uandishi wa habari, diplomasia na uongozi wa kimataifa. Urithi wake unaendelea kujadiliwa katika historia ya Tanzania, hususan katika masuala ya uchumi, demokrasia, utawala, uwazi, amani, diplomasia na maendeleo ya Afrika.

SOMA ZAIDI →